Laboratorium Zimnych Atomów przy Powierzchni

Start

Jowisz, Saturn, Wenus, Księżyc, księżyce Jowisza, mgławice

Zachęcamy do eksperymentowania z amatorską fotografią nieba. W przygotowaniu się do obserwacji ciekawych zjawisk może pomóc darmowy program Stellarium oraz strony internetowe – na przykład spaceweather.com czy cybermoon.pl/kalendarze.html. Oprócz aparatu fotograficznego bardzo pomocny jest statyw. Wystarczy nawet najprostszy – za 30 zł. Oczywiście taki statyw spełni swoją funkcję jedynie przy bezwietrznej pogodzie. Przy powiększeniach ok. 20x nawet lekki wiatr powoduje wyraźne drgania obrazu. Co więcej, okazuje się, że nawet huśtanie się zawieszonego na sznureczku dekielka do obiektywu też destabilizuje obraz. Aby zminimalizować drgania aparatu wygodnie jest posłużyć się opcją robienia zdjęcia (zdjęć) ze zwłoką. Dziesięć sekund od naciśnięcia przycisku do zrobienia zdjęcia wystarcza do wygaszenia drgań statywu.

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu.


Jowisz i księżyce galileuszowe

Cztery księżyce – tak zwane galileuszowe – są widoczne już przez małą lornetkę, np. 8x30 (powiększenie 8 razy przy średnicy obiektywów 30 mm). Lornetkę warto albo zamocować na statywie (jeśli jest taka możliwość), albo oprzeć – chociażby o kij od miotły. Ponieważ okres obiegu księżyców wokół Jowisza liczy się w dniach, warto przeprowadzić systematyczne obserwacje i szkicować położenie księżyców kilka razy w nocy, przez kilka dni.

Poniżej zamieszczamy zdjęcie Jowisza i czterech jego księżyców z 28.01.2012, wykonane aparatem Panasonic DMC-FZ45, zamocowanym na prostym statywie. Użyto zoomu 24x (ogniskowa 108 mm, ekwiwalent dla 35 mm – 624 mm), przesłony 5.2, ISO400 i czasu naświetlania 1/4 s. Przedstawione zdjęcie jest wynikiem uśrednienia (tzw. stackowania) 9 kolejno wykonanych zdjęć. Zabieg ten pozwolił na zredukowanie widocznego na zdjęciach szumu. Stackowanie przeprowadzono w darmowym programie Registax.

Jowisz i księżyce Galileusza

Księżyce są widoczne jako rozmyte plamki. Jest to spowodowane drganiami atmosfery, ale przede wszystkim – fundamentalnym dyfrakcyjnym ograniczeniem fizycznym. Rozmiar kątowy największego z księżyców (Ganimedesa) wynosił bowiem 1.8'' (sekundy łuku), podczas gdy teoretyczny najmniejszy kąt między rozróżnialnymi obiektami dla tego aparatu to około 3.9'', a więc ponad 2 razy więcej. Oszacowania tego kąta dokonano standardowo, licząc kąt β pierwszego minimum dyfrakcyjnego dla przesłony kołowej o średnicy d, dla światła żółtego o długości λ ze wzoru β = 1.22 λ/d.


Saturn

Zastosowanie zoomu 24x oraz (dla wygody obserwacji) zoomu cyfrowego 4x pozwala na zaobserwowanie zarysu pierścieni Saturna. Poniżej przedstawiamy zdjęcie Saturna z 29.01.2012, wykonane aparatem Panasonic DMC-FZ45, zamocowanym na statywie. Użyto przesłony 5.6, ISO100 i czasu naświetlania 1/10 s. Przedstawione zdjęcie jest wynikiem uśrednienia 3 kolejno wykonanych zdjęć.

Saturn i zarys pierścieni

Podobnie jak dla Jowisza, dyfrakcja uniemożliwia zobaczenie większej liczby szczegółów.


Wenus i jej fazy

Proponujemy obserwacje faz Wenus przy użyciu aparatu amatorskiego – bez teleskopu i specjalistycznego sprzętu.

Wenus jest tak zwaną planetą dolną, czyli porusza się wokół Słońca bliżej niż Ziemia. W zależności od wzajemnego położenia Ziemi i Wenus, obserwator na Ziemi widzi zatem tarczę planety oświetloną w różnym stopniu przez Słońce. Zjawisko to jest nazywane fazą Wenus – analogicznie jak dla Księżyca. Poniżej przedstawiamy trzy zdjęcia Wenus wykonane w grudniu 2013 roku. Aparat to jak zwykle amatorski Lumix FZ45.

Fazy Wenus

Zdjęcie po lewej: średnia z 15 zdjęć, ekspozycja 1/125 s, przesłona 5.2, ISO 400, zoom optyczny 24x, „zoom” cyfrowy 4x, ze statywu, 15:15 UTC.

Zdjęcie środkowe: średnia z 12 zdjęć, ekspozycja 1/640 s, przesłona 5.2, ISO 100, zoom optyczny 24x, „zoom” cyfrowy 4x, ze statywu, 15:15 UTC.

Zdjęcie po prawej: średnia z 16 zdjęć, ekspozycja 1/1300 s, przesłona 5.2, ISO 100, zoom optyczny 24x, „zoom” cyfrowy 4x, z ręki, 14:30 UTC.


Księżyc

Obecność terminatora – granicy między oświetloną i nieoświetloną częścią Księżyca – ułatwia obserwację szczegółów jego powierzchni. Poniżej zamieszczone są zdjęcia wykonane aparatem Panasonic DMC-FZ45, zamocowanym na statywie. Użyto zoomu optycznego 24x.

Księżyc

Księżyc

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
28.01.2012, przesłona 5.6, ISO400, czas naświetlania 1/320 s, średnia z 6 zdjęć


kliknij na zdjęciu aby powiększyć
03.03.2012, przesłona 8.0, ISO100, czas naświetlania 1/100 s, średnia z 30 zdjęć


Księżyc

Księżyc - oświetlony światłem odbitym od Ziemi

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
26.03.2012

Księżyc oświetlony światłem odbitym od Ziemi. Ze względu na relatywnie długi czas naświetlania (4 s) i brak mechanizmu podążania aparatu za ruchem nieba, obraz jest rozmyty, 26.03.2012,

Księżyc

Księżyc

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
24.07.2013, przesłona 8.0, ISO100, czas naświetlania 1/100 s, średnia z 28 zdjęć

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
26.07.2013, przesłona 5.2, ISO80, czas naświetlania 1/100 s, średnia z 26 zdjęć

Księżyc

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
15.08.2014


Mgławica M42

Mimo bardzo dużego zanieczyszczenia nieba miejskim światłem, możliwe jest zaobserwowanie niektórych obiektów mgławicowych. Wielka Mgławica w Orionie (M42 w katalogu Messiera) to dobry obiekt na początek, gdyż na ciemnym niebie jest widoczna gołym okiem.

Orion i Miecz Oriona

Miecz Oriona

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
Gwiazdozbiór Oriona, czas naświetlania 3.2 s, średnia z 7 zdjęć (07.03.2012)

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
Miecz Oriona, czas naświetlania 1 s, średnia z 16 zdjęć (03.03.2012)


Wielka Mgławica w Orionie M42

kliknij na zdjęciu aby powiększyć
Wielka Mgławica w Orionie, czas naświetlania 1 s, średnia z 16 zdjęć (03.03.2012)


Kometa jednopojawieniowa C/2014 Q2 (Lovejoy)

Na miejskim, krakowskim niebie kometa była słabo widoczna w lornetce 15x70. Przy pewnej dozie cierpliwości dało się ją sfotografować amatorskim aparatem:

Kometa jednopojawieniowa C/2014 Q2 (Lovejoy)

kliknij na zdjęciu aby powiększyć


>>> powrót do spisu prezentacji i eksperymentów <<<


(c) 2011-2015 Tomasz Kawalec